Trading interests and values

Naar rapport
Vrachtschip van bovenaf gezien. Voorkant cover IOB evaluatie Handels- en investeringsbeleid

Resultaten — Evaluatie handels- en investeringsbeleid

IOB heeft het Nederlandse beleid en de standpunten op het gebied van handel en investeringen geëvalueerd voor de periode 2013-2019. In de evaluatie is nagegaan hoe deze werden opgenomen in het Europese en internationale handels- en investeringsbeleid.

Het rapport geeft een diepgaande analyse van vijf specifieke beleidsdossiers:

  • handelsbeschermingsinstrumenten;
  • hoofdstukken over duurzame ontwikkeling in vrijhandelsakkoorden;
  • de overeenkomst voor handel in diensten;
  • investeringsbescherming, investeerdersplichten en geschillenbeslechting;
  • en economische partnerschapsovereenkomsten met Afrikaanse landen.

Achtergrond

Al eeuwenlang wordt de Nederlandse economie gevormd door internationale handel en buitenlandse directe investeringen. Nederlands overheidsbeleid en internationale en Europese regelgeving beïnvloeden de particuliere handels- en investeringsstromen. Dit beleid en deze regelgeving staan niet op zichzelf, maar zijn in de loop van de tijd geëvolueerd: ze zijn aangepast aan politieke, economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Omdat het handelsbeleid – en, in hoge mate, ook het investeringsbeleid – een exclusieve EU-bevoegdheid is, formuleert de Europese Commissie (EC) voorstellen en onderhandelingsstandpunten. Ook spreekt zij namens de EU en haar lidstaten, waaronder Nederland, in de WTO en in onderhandelingen over vrijhandels- en investeringsakkoorden met derde landen.

In 2013 werd er nieuw Nederlands beleid voor hulp, handel en investeringen ingevoerd, met drie centrale doelstellingen: (1) het uitbannen van extreme armoede binnen één generatie; (2) duurzame, inclusieve groei wereldwijd; en (3) het faciliteren van succes voor Nederlandse ondernemingen in het buitenland. De onderwerpen gendergelijkheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen werden gezien als dwarsdoorsnijdende prioriteiten. Ook waren er vier doelstellingen specifiek voor het handels- en investeringsbeleid: (1) het afsluiten van vrijhandelsakkoorden (FTA's) op EU-niveau; (2) het bevorderen van de internationalisering van de Nederlandse private sector; (3) het aantrekken van buitenlandse directe investeringen; en (4) het beschermen van de Nederlandse investeringen in het buitenland.

Dit onderzoek beschouwt het handels- en investeringsbeleid in de periode van 2013 tot en met 2019 (aangevuld met belangrijke ontwikkelingen sinds 2019). Het volgende is onderzocht:

  • Aan welke beleidsonderwerpen was prioriteit gegeven, en waarom?
  • Hoe werden de beleidsstandpunten bepaald?
  • Heeft Nederland bijgedragen aan de internationale agenda, besluitvorming en uitvoering van handelsovereenkomsten, in de EU en de WTO?

Daarnaast heeft Ecorys, in opdracht van IOB, een deelonderzoek uitgevoerd naar de externe factoren die het handels- en investeringsbeleid hebben beïnvloed.

Conclusies en aanbevelingen

De observaties uit de casestudies, de beleidsreconstructie en interviews hebben geleid tot drie overkoepelende punten voor verbetering. De overkoepelende punten hebben betrekking op beleidscoherentie, Nederlands beleidssucces in de EU, en capaciteit. Deze conclusies en aanbevelingen zijn hieronder uiteengezet.

Casestudies

Binnen deze evaluatie zijn vijf casestudies uitgevoerd om vast te stellen of en hoe de Nederlandse interventies hebben bijgedragen aan het verwezenlijken van de beleidsdoelen.
De casestudies hebben gemengde resultaten laten zien wat betreft het succes van Nederland. Op sommige (onderliggende) beleidsthema’s heeft Nederland echt bijgedragen aan de agenda, en soms zelfs aan beleidsvorming. Er waren echter ook beleidsdossiers waarbij Nederland er niet in slaagde de agenda te bepalen en/of beleid afdoende te beïnvloeden. Bovendien zijn sommige successen nog niet in de praktijk gebracht of samen met andere lidstaten bereikt, en zijn ze daarom moeilijk volledig toe te schrijven aan Nederland.
Hieronder worden de bevindingen per casestudie toegelicht.

Beleidsdoorlichting

Deze evaluatie van het handels- en investeringsbeleid vormt een bouwsteen voor de beleidsdoorlichting van artikel 1 van de BHOS-begroting, over het bredere hulp- en handelsbeleid.